Một trong những tiến bộ cách mạng của công nghệ blockchain chính là hợp đồng thông minh. Hợp đồng thông minh là các mã code máy tính được lưu trữ bên trong một blockchain để mã hóa (encode) cho các điều khoản thỏa thuận của hợp đồng. Hợp đồng thông minh là hợp đồng thực hiện tự động các điều khoản của thỏa thuận hoặc các hoạt động được viết trực tiếp thành các dòng mã code, các dòng mã code này được lưu trữ và thực thi trên các máy tính full-node của mạng blockchain.
Trong blockchain ETH có 2 dạng tài khoản: EA (là một địa chỉ ví thông thường dùng để lưu trữ và trao đổi các đồng token ERC20 và đồng ETH mà chúng ta thường hay sử dụng - dạng tài khoản này thường dành cho người dùng phổ thông) và CA (là địa chỉ ví tự động kích hoạt nhờ chứa các mã code được lập trình sẵn cho các điều khoản được quy định, dạng tài khoản này còn được gọi là hợp đồng thông minh - thường dành cho các developer và doanh nghiệp)
Về bản chất thực tế, các nền tảng thể chế và kinh tế của xã hội được hình thành từ vô số các thỏa thuận hợp đồng khác nhau. Mỗi một sản phẩm tiêu dùng mà chúng ta đang có, chẳng hạn như những ổ bánh mì ở một cửa hàng được bán tới tay người dùng cuối đã phải trải qua sự kích hoạt của một loạt các thỏa thuận hợp đồng giữa nhiều bên khác nhau, trong suốt quá trình từ sản xuất cho đến lúc bán ra thành phẩm như hợp đồng giữa các nhà cung cấp trong chuỗi cung ứng nguyên vật liệu, hợp đồng lao động giữa chủ sở hữu và nhân viên, hợp đồng thuê mướn cơ sở vật chất .v.v. Sự vận hành chung của nền kinh tế là thông qua một loạt các thỏa thuận hợp đồng phức tạp và với hợp đồng thông minh, nó sẽ giúp chúng ta loại bỏ các bên trung gian thứ ba can thiệp vào việc thực thi hay phán quyết cho những thỏa thuận này nhờ vào các mã code máy tính được dùng để lập trình cho các điều khoản và chúng có khả năng tự động thực thi mà không có bất cứ sự tùy tiện nào. Hợp đồng thông minh phi tập trung ở chỗ chúng không tồn tại trên một máy chủ tập trung duy nhất mà chúng được phân tán và tự động thực thi trên các máy tính full-node của mạng blockchain.
Một hợp đồng thông minh thực sự chỉ là một tài khoản trên blockchain được kiểm soát bằng các mã code thay vì bằng một private-key như một tài khoản ví blockchain thông thường. Các hợp đồng thông minh này có thể được kích hoạt bởi một tài khoản ví blockchain hoặc một hợp đồng thông minh khác. Mã code sẽ quy định cách thức xử lý sẽ xảy ra mà không một cá nhân nào có quyền thay đổi, không một tổ chức hay chính phủ nào có quyền kiểm duyệt hay can thiệp vào. Ở khía cạnh này, “Code is law – Mã code là luật định” bởi vì nó sẽ thực thi bất kể vấn đề gì và điều này đã tồn tại từ lâu trong các hệ thống công nghệ thông tin mà chúng ta đang có như các hệ thống thương mại điện tử, các hệ thống bán hàng tự động .v.v.
Một sự kết hợp giữa hợp đồng thông minh với các tài sản mã hóa dựa vào công nghệ blockchain đã cho chúng ta một ý tưởng về tài sản thông minh, là một dạng tài sản có quyền sở hữu được kiểm soát thông qua các điều khoản hợp đồng được mã hóa trên blockchain. Ví dụ như hợp đồng thông minh sẽ tự động chuyển quyền sở hữu một căn nhà từ tên một công ty bất động sản sang tên của người mua khi người mua đã thanh toán hết tất cả các khoản trả góp và lãi vay cho ngân hàng vào tháng cuối cùng của năm thứ 3. Đặc điểm của tài sản thông minh là nhằm tạo ra khả năng kiểm soát quyền sở hữu và quyền truy cập vào một tài sản bằng cách đăng ký nó như một tài sản kỹ thuật số trên một blockchain và kết nối nó với một hợp đồng thông minh, quá trình này còn gọi là tokenizing - token hóa tài sản.
Giống như các thuật toán, hợp đồng thông minh yêu cầu các giá trị đầu vào và chỉ tự động thực thi nếu đáp ứng được một số điều kiện đã được xác định trước. Vì vậy, hoạt động của hợp đồng thông minh nói chung chỉ có thể vận hành tương ứng với chất lượng của dữ liệu được nhập vào hệ thống. Nếu dữ liệu đầu vào sai thì kết quả sai sẽ được trả ra. Tuy nhiên, Blockchain không thể truy cập dữ liệu bên ngoài mạng lưới của nó, nên cần có một số nguồn cấp dữ liệu từ bên ngoài đáng tin cậy làm đầu vào chất lượng cho hệ thống blockchain – và một nguồn cấp dữ liệu bên ngoài như vậy được gọi là một Oracle (nhà hiền triết).
Các Oracle thường thông qua các cảm biến (sensor) hoặc một bên chuyên cung cấp các dữ liệu để thu thập các thông tin dữ liệu chính xác và phù hợp đối với nhu cầu của một blockchain riêng biệt hay phù hợp với các điều khoản cụ thể của một hợp đồng thông minh
Một Oracle đơn giản là một nguồn cấp dữ liệu, được cung cấp bởi một dịch vụ bên ngoài và được thiết kế để sử dụng kích hoạt thực thi cho các hợp đồng thông minh trong blockchain khi các điều kiện xác định trước được đáp ứng đúng, chẳng hạn như điều kiện “thanh toán hết các khoản trả góp và lãi vay cho ngân hàng” cho đến các loại điều kiện về các sự kiện theo thời gian thực như thời tiết, số lượng hàng hóa trong kho, sự biến động giá cả cổ phiếu .v.v. Oracle là dịch vụ của bên thứ ba cung cấp cho một blockchain thông thường, nó không nằm trong bộ quy tắc đồng thuận của blockchain đó nên nó cần phải đáp ứng được mức độ tin cậy cao và chất lượng của các dữ liệu mà nó cung cấp, chúng ta đã có các dịch vụ cung cấp Oracle nổi tiếng là những dự án blockchain Oracle như ChainLink, Aeternity .v.v.
Trong thực tế, hiện nay các Oracle phải liên kết với các tổ chức tập trung khổng lồ có sở hữu nguồn dữ liệu đáng tin cậy như một Oracle cá cược phải kết hợp với các hãng cá cược lớn trên thế giới về thông tin của các tỷ số, một Oracle cổ phiếu phải kết hợp với Bloomberg về thông tin cập nhật giá cổ phiếu .v.v. Tuy nhiên trong tương lai, thông qua Datafication (phân tích dữ liệu lớn) và mạng lưới IoT (Internet vạn vật) việc này có thể được tự động hóa. Các blockchain sẽ sử dụng những Oracle tự động lấy dữ liệu từ vô số nguồn khác nhau và thực hiện các phân tích phức tạp để tìm ra mối tương quan chéo giữa các nguồn dữ liệu đó nhằm rút ra một thông tin hoặc số liệu chính xác để phản hồi cho các hợp đồng thông minh biết được rằng liệu các thông tin hoặc số liệu đó có phù hợp với các điều khoản đã được lập trình trước trong hợp đồng thông minh hay không.
Những lợi thế của hợp đồng thông minh trong trao đổi giá trị là rất nhiều như nhờ vào tính tự động thực thi mà chúng giúp các bên giao dịch tiết kiệm được rất nhiều thời gian và chi phí từ đó làm cho việc giao dịch trở nên hiệu quả hơn, đặc biệt là loại bỏ hoàn toàn sự thao thúng hay can thiệp quyền lực của một bên thứ ba vào giao dịch. Hợp đồng thông minh là chắc chắn bởi vì các bên tham gia của giao dịch sẽ biết chính xác điều gì sẽ xảy ra và khi nào, khiến cho giao dịch trở nên hoàn toàn ngang hàng. Nhưng hợp đồng thông minh cũng có một số hạn chế tồn tại như thiếu sự linh hoạt trong một số tính huống không lường trước được nhất là trong các tình huống cần sử dụng đến một dịch vụ hay một phương tiện khẩn cấp nào đó để cứu sống mạng người nhưng người cứu hộ lại không có quyền truy cập để sử dụng, việc này rõ ràng là một sự cứng nhắc bất lợi. Cho nên ở một mức độ nào đó, sự giám sát can thiệp của con người là cần thiết nhưng hiện nay chúng ta vẫn chưa tìm ra một cách thức tối ưu hóa cho việc phối hợp linh hoạt giữa tính tự động của các hợp đồng thông minh và khả năng phán đoán các tính huống không lường trước được để đưa ra các phản ứng phù hợp của con người.
Comments
Post a Comment